وضعیت فعلی قیمت روغن خوراکی در بهمن ۱۴۰۴
در بهمن ۱۴۰۴ (فوریه ۲۰۲۶)، قیمت روغن خوراکی در بازار ایران به بالاترین سطح تاریخی خود رسیده است. قیمت هر بطری ۱.۸ لیتری روغن مایع معمولی (مانند بهار یا لادن) در بازار آزاد به حدود ۱۳۰ تا ۱۶۰ هزار تومان رسیده و در برخی مناطق حتی تا ۱۸۰ هزار تومان هم گزارش شده است. روغن نیمهجامد ۵ کیلویی نیز از مرز ۴۵۰ تا ۵۵۰ هزار تومان عبور کرده و نسبت به ابتدای سال ۱۴۰۴ بیش از ۱۰۰ درصد افزایش داشته است. این قیمتها در مقایسه با ابتدای سال که روغن ۱.۸ لیتری حدود ۶۰–۷۰ هزار تومان بود، نشاندهنده جهش شدید و بیسابقه است.
دلایل اصلی افزایش صعودی قیمت روغن
اولین دلیل افزایش شدید قیمت جهانی روغنهای خام (پالم، سویا و آفتابگردان) است که از اواخر ۱۴۰۴ به دلیل خشکسالی در کشورهای تولیدکننده (برزیل، آرژانتین، اوکراین) و تقاضای بالای چین، بیش از ۴۰ درصد رشد کرده است. دوم، نرخ دلار در بازار آزاد که از ۶۰ هزار تومان به بیش از ۱۱۷ هزار تومان رسیده، هزینه واردات را چند برابر کرده است. سوم، کاهش شدید تخصیص ارز دولتی (۴۲۰۰ تومانی و نیمایی) برای واردات روغن و انتقال به نرخ آزاد یا نزدیک به آزاد، فشار را روی قیمت روغن نهایی گذاشته است. همچنین، احتکار و نوسانات فصلی تقاضا (بهخصوص در ایام عید) به افزایش قیمت دامن زده است.
تأثیر قطعی اینترنت و ناآرامیها بر بازار روغن
قطعی طولانی اینترنت بینالملل و ارتباطات داخلی در دی و بهمن ۱۴۰۴، زنجیره تأمین روغن را مختل کرد. واردات روغن خام به دلیل عدم امکان تراکنش ارزی و هماهنگی با تأمینکنندگان خارجی کند شد. توزیع داخلی نیز به دلیل قطع پیامک و تماسها، اختلال در سیستمهای لجستیک و بانکی (عدم دریافت OTP) با تأخیر مواجه شد. این عوامل باعث شد موجودی روغن در برخی استانها کاهش یابد و دلالان و احتکارکنندگان قیمت را بهطور مصنوعی بالا ببرند. گزارشها نشان میدهد در برخی شهرها، روغن تا چند روز نایاب شد و قیمتها در بازار سیاه دو برابر شد.
مقایسه قیمت روغن با سالهای گذشته
در ابتدای سال ۱۴۰۳، روغن ۱.۸ لیتری حدود ۵۰–۶۰ هزار تومان بود و تا پایان همان سال به حدود ۹۰ هزار تومان رسید. اما جهش اصلی در سال ۱۴۰۴ اتفاق افتاد که قیمت بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافت. نسبت به سال ۱۴۰۰ (که روغن حدود ۳۰–۴۰ هزار تومان بود)، قیمت فعلی بیش از ۳۰۰ درصد رشد کرده است. این افزایش بسیار فراتر از نرخ تورم رسمی (حدود ۳۵–۴۰ درصد) است و نشاندهنده تأثیر ترکیبی تحریم، دلار، کاهش تولید داخلی دانههای روغنی و سیاستهای ارزی ناکارآمد است.
راهکارهای کوتاهمدت و بلندمدت برای کنترل قیمت
دولت در بهمن ۱۴۰۴ اعلام کرد که ارز ترجیحی برای روغن را دوباره فعال میکند و سهمیه روغن دولتی را افزایش میدهد، اما تجربه سالهای قبل نشان میدهد این اقدامات موقتی است و اغلب به بازار سیاه دامن میزند. راهکارهای بلندمدت شامل افزایش تولید داخلی دانههای روغنی (آفتابگردان، کلزا، سویا)، کاهش وابستگی به واردات، اصلاح نظام ارزی و حذف تدریجی ارز ترجیحی با جایگزینی یارانه مستقیم به مردم است. تا آن زمان، قیمت روغن خوراکی همچنان یکی از فشارهای اصلی بر سفره خانوارهای ایرانی باقی خواهد ماند.
نتیجهگیری
افزایش صعودی قیمت روغن در سال ۱۴۰۴–۱۴۰۵ یکی از شدیدترین جهشهای قیمتی مواد غذایی در دهه اخیر است و ترکیبی از عوامل جهانی (قیمت جهانی روغن)، داخلی (دلار و تورم) و بحرانی (قطعی اینترنت و ناآرامیها) باعث آن شده است. این وضعیت نشان میدهد که حتی کالاهای اساسی مانند روغن، در شرایط ناپایدار سیاسی و اقتصادی، به شدت آسیبپذیر هستند. تا بازگشت ثبات ارزی و اینترنتی، خانوارهای ایرانی همچنان با فشار قیمت روغن و دیگر کالاهای اساسی مواجه خواهند بود.